ana sayfa > Dökümanlar > Fobi Nedir – Fobi Çeşitleri Nelerdir

Fobi Nedir – Fobi Çeşitleri Nelerdir

Pazar, 05 Haz 2011 yorum ekle yorumlara git

Fobi Tanımı
Fobi kelimesi Yunanca Phobos kelimesinden gelmektedir. Phobos aynı zamanda Yunan mitolojisinde dehşet tanrısının da ismidir.Gerçekte korku yaratmayacak bir objeye, aktiviteye veya duruma karşı aşırı korku duyma ve kaçınma davranışında bulunmaya fobi denir. Kişi, bu korkuların aşırı veya anlamsız olduğunu bilse de engelleyemez, mantıksal düşünerek korkularının önüne geçemez.

Fobi toplumda sık görülen bir psikolojik rahatsızlıktır. Fobisi olan insanlar “fobik” diye adlandırılırlar. Yapılan araştımalar toplumda %10 oranında fobi tespit etse de tahminen bu değer %25 dolaylarındadır. Fobiler halk arasında hastalıktan ziyade huy ya da kişilik özelliği olarak düşünüldüğünden tedaviye başvuranların sayısı azdır. Araştırmalarda fobi sıklığının beklenenden düşük çıkmasnın en önemli nedeni budur. Kadınlarda erkeklere oranla iki buçuk kat daha faza görüldüğü saptanmıştır.
Fobilerin gerçek nedenleri bilinmemektedir. Öne sürülen fobi nedenleri türlerine göre değişmekle birlikte aynı fobi türünde de hastadan hastaya değişiklik gösterir. Ruhsal rahatsızlıkların çoğunda olduğu gibi fobilerde de neden biyolojik, genetik ve çevreseldir. Bazı özgül fobilerde genetik yakınlık fazladır.

Örneğin kan aldırma veya enjeksiyon yaptırma fobisi olan kişilerde ailede benzer hastalık normal topluma göre daha sıktır. Ancak bu yatkınlığın genetik veya çevresel etkenlere bağlı olarak gelişip gelişmediğini aydınlatacak araştırmalar henüz yetersizdir. Bazı insanlarda adrenalin ve noradrenalin salınımının fazla olmasının veya etkilenen organların bu maddelere normal insanlara göre daha duyarlı olmasının bu hastalığa yol açtığı ileri sürülmektedir.

Verilen ilaç tedavileri de bu maddelerin salınımını veya bedensel duyarlılığı azaltmaya yöneliktir. Psikiyatride fobilerin geçmiş yaşantılara bağlı olarak geliştiği yolunda ispatlanmamış çeşitli teoriler mevcuttur. Watsonun öğrenme teorisinde fobilerin şartlandırılmış refleks davranışlar sonucu oluştuğu ileri sürülür. Bu teoriye göre daha önce kaygı uyandırmayan bir uyaran kaygılı bir uyaranla bir araya geldiğinde öğrenme yolu ile kaygı uyandıran bir uyaran haline gelmektedir. Örneğin asansör korkusu olmayan bir kişi elektrik kesintisi ile asansörde mahsur kalma sonucunda asansör korkusu geliştirebilir.

Bu olay öncesinde rahatlıkla asansöre binebilirken asansöre binemez hale gelebilir veya asansöre bindiğinde aşırı kaygı duyma görülebilir. Freud’a göre fobiler bilinç dışı çatışmalarla ilgilidir ve ödipal kompleks ile ilişkisi vardır. Bastırılmış, bilinç dışına itilmiş bazı korkular yer değiştirerek normalde kaygı yaratmayacak bir nesne veya duruma yöneltilir ve bu şekilde fobiler gelişir. Yapılan araştırmalarda sürekli strese maruz kalan çocuklarda yaşamın ileri dönemlerinde yaygın fobik davranışlar görülebimektedir. Sürekli stres yaratan nedenler arasında erken yaşta anne veya babanın kaybı, anne veya babadan ayrılma, ev içinde şiddete maruz kalma sayılablir. Bazı bedensel hastalıklar, nörolojik ve psikiyatrik hastalıklarda fobik semptomlar görülebilir. Bu rahatsızlıkların ayırıcı tanısı yapılırken dikkate alınması gerekir.
Fobi Çeşitleri
Sosyal Fobi

Sosyal ortamlarda başkaları tarafından inceleme altında tutulduğu korkusu performans gösterilmesi gereken durumlarda eleştirilme yada küçük düşme korkusunun yaşanmasıdır. Ve kişi bu korkunun yaşanmasından kurtulamak için bu tür sosyal ortamlara girmekten kaçınır. Kaçınma nedeniyle kişinin sosyal, meslekî ya da aile yaşamı etkilenir.
Sosyal fobi iki farklı şekilde görülür.
•    Genel: Korkular hemen her durum için geçerlidir.
•    Özel: Yalnızca özel bazı durumlar için geçerlidir. (Başkalarının önünde imza atmak, yemek yemek vs gibi.)
Sosyal fobide en sık karşılaşılan belirtiler şu şekilde sıralanabilir.
•    Çarpıntı
•    Titreme
•    Terleme
•    Kaslarda gerginlik
•    Midede rahatsızlık hissi
•    Göğüste sıkıntı hissi
•    Sıcak yada soğuk basması
•    Başta ağırlık hissi – Başağrısı.
Bu durumda kişi zaman içerisinde bu belirtilerle yaşamaya alışabilir. Ancak hayatının değişik alanlarını kısıtlamaya başlayan belitiler bir gün iş güç yapmayı da engellemeye başlarsa işi için tedavisi şart bir durum haline gelir.Yaşanan bu belirtiler kişide derin bir korku ve heyecan hali lie birlikte görülür.
Korkulan durumlardan kaçıma davranışı genellikle çok belirgindir. Ve bazen tam bir sosyal yanlızlıkla sonuçlanabilir. Korkulan durumlarda kaçınmak için olmadık şeyler yaparlar. Bir seminer vermesi gereken kişinin seminer iptal olsun diye ayağının kırılmasına bile sevineceğini söylemesi hatta bunun için dua ettiğini söylemesi olayın ne kadar sıkıntı verici olduğunu anlatmak için yeterlidir.
Sosyal fobisi olanlar genelde aşağıdaki durumlarda sosyal fobi belirtilerini yoğun olarak yaşarlar.
– Topluluk önünde konuşmak. – Bir işle uğraşırken seyredilmek. – Başkalarının önünde yemek yemek-içmek. – Otorite konumundaki kişilerle temas etmek. – Misafir kabul etmek. – Başkaları ile tartışmak. – Toplulukta telefonla konuşmak. – Tanımadığı kişilerin gözlerinin içine bakmak. – İlgi odağı olmak. – Başkalarının önünde yazı yazmak.
Sosyal fobi belirtilerini bazen kişi kaygı belirtilerinden birisiymiş gibi düşünebilir.
Korkulan durumdan kaçma davranışı genellikle çok belirgindir. Tam bir sosyal yanlızlığa yol açabilir. Başlangıç yaşı sosyal fobide çok erkendir. Hastaların %40’ında başlangıç yaşı 10’un altındadır. Hastaların %95’inde ise başlangıç 20’nin altındadır. Okul fobisi olan çocukların %40’ında ise sosyal fobi olduğu belirtilmektedir.
Sosyal fobinin başlama yaşının erken olması ciddi sorunlar doğurur. Okul başarısı etkilenir. Bazıları okulu bırakmak zorunda kalır. Yine bir çok psikiyatrik rahatsızlığın ortaya çıkmasına da yol açabilir. Bunların içinde en önemlisi depresyon, alkol bağımlılığı ve ilaç bağımlılığıdır. Özellikle batılı ülkelerde yapılan çalışmalarda sosyal fobide alkol kullanımı normal toplum bireylerine oranla 2,5 kat daha yüksek bulunmuştur. Bu da alkolün süperegoyu baskılaması daha rahat davranmayı sağlaması ile açıklanabilir ki bu durumda zamanla alkol bağımlılığı riskini artırmaktadır. Alkolikler arasında yapılan bir çalışmada sosyal fobi görülme sıklığının normale oranla 9 kat fazla olduğu tespit edilmiştir. İntihar düşünceleri ve girişimleri sosyal fobide yaşanan sıkıntıya bağlı olarak sık görülmekle birlikte sosyal fobiye başka psikiyatrik rahatsızlıklar ilave olduğunda daha da artmaktadır. Dolayısıyla sosyal fobi bir an önce tanınmalı ve tedavi edilmelidir.
Agorafobi
Fobiler arasında sık görülen agorafobi eskiden yalnız meydanlardan, açık yerlerden korku olarak bilinirdi. Şimdi ise agorafobi çok daha geniş bir anlam taşımaktadır. Yalnız başına kalmaktan, yalnız sokağa çıkmaktan, kalabalık yerlere girmekten, örneğin sinema, tiyatro, tünel, köprü, pasaj, asansör, otobüs, vapur, uçak gibi yerlerde duyulan korkular artık agorafobi sayılmaktadır. Panik bozukluğuna bağlı olmayan fobinin nadir olduğu anlaşılmaktadır. Çoğu agorafobinin temelinde panik nöbetleri bulunmaktadır. Yani hasta panik nöbetleri geçireceği korkusu yüzünden yalnız başına sokağa çıkamamakta, kalabalığa girememektedir. Bu nedenle DSM III-R‘ye göre agorafobi belli bir durumdan ağır kaçınma davranışı gösteren panik bozukluğudur. ICD-10’da ise asıl tanı agorafobidir ve bunda panik bozukluğu olabilir veya olmayabilir. Agorafobi bireyin herhangi bir yerde panik nöbeti geçirme ve ordan çıkamama, tıkanıp kalma, hiç bir seçeneği olmama korkusudur. Ağır agorafobikler yaşamın bir çok etkinliğinden uzaklaşır. Bir süre sonra yaşamları o kadar kısıtlanabilir ki zamanla ciddi çökkünkük durumlarına da girebilirler.

Özgül Fobiler
Belirli nesneler veya durumlardan anormal korkudur. Bunları agorafobi ve sosyal fobilerden ayırdettiren özellik korkunun özgül durumlar ve nesneler karşısında belirmesidir. Bu özgül durumlar ve nesneler olmadığında hastada rahatsızlık belirtisi yoktur. Bunlardan uzak olduğu sürece hastanın yaşamı etkilenmemektedir. Yalnız fobi nesnesi ya da durumuyla yüz yüze gelince panik derecesinde korku ortaya çıkmaktadır. Hasta bu nesne veya durumların nerede bulunabileceğini daha önceden inceler ve ona göre sakınarak sıkıntıdan kendini korumaya çalışır. Fakat çok sık karşılaşılan nesneler karşı korku yaşamı çok kısıtlayıcı olabilir.
Fobiler korkunun ortaya çıktığı uyarana göre üçe ayrılabilirler:
•    Nesne fobileri (böcek, kelebek, köpek, sivri uçlu eşya gibi…)
•    Durum fobileri (kapalı yer, açık yer, asansör, yüksek yer gibi…)
•    İşlev fobileri (altına kaçırma, gaz kaçırma, terleme, yüz kızarması gibi…)
Bazı özgül fobiler:
Kapalı ve basık yerde kalma korkusu (klaustrofobi): Kapalı ve basık yerlerde duyulan korkudur. Asansör, basık tavanlı odalar, koridorlar, kapıları kapalı ve kalabalık otobüs, yeraltı çarşıları, metro, alt geçitler ve kilitli odalar onlar için korku verici yerlerdir. Hastanın temel korkusu bu sayılan yerlerde sıkışıp kalmak, nefes alamamak ve boğulmaktır.
Kan-yaralanma korkusu: Halk arasında “kan tutması” olarak bilinen kan-yaralanma fobisinde hasta kan görünce rahatsızlık duyma dışında, tıbbi işlemlerde bayılacak gibi olma, kalp hızında değişme, bulantı ve bayılma gibi tepkiler gösterebilir.
Hayvan korkusu (zoofobi): İnsanların bir kısmında korkulan hayvanlara karşı kötü bir deneyim yaşadıktan sonra fobi başlarken, bir kısmında da böyle bir başlatıcı bulunmaz.
Gök gürültüsü ve fırtına korkusu (astrofobi): Gök gürültüsü ve fırtına fobisi olan kişiler sürekli hava durumunu izler. Havanın fırtınalı,gök gürültülü ve yağışlı olma ihtimali olduğu günlerde büyük korku ve panik duyguları yaşarlar.
Yükseklik korkusu (akrofobi): Yükseklik korkusunda kişi yüksek binalara çıkamaz, yüksekten bakamaz. Birçok kişi için keyifle oturulacak balkonlar bu hastalar için eziyet olur.
Yalnızlık korkusu (manofobi): Yalnızlık fobisi duyanlar tek başlarına kalmazlar. Bu fobi akşamları evde tek başlarına kaldıklarında artar. Nedensiz olarak huzursuz olurlar. Evde duydukları tüm sesleri, gördükleri tüm gölgeleri hırsızın ve yabancı birisinin varlığına yorarlar.
Uçak korkusu: Uçak korkusunda kişi gideceği yere ne kadar eziyetli olursa olsun uçak dışında herhangi bir araçla gitmeye razıdır. Uçağa binmek zorunda kalırsa şiddetli korku duyar. Uçağın her hareketini, her sarsıntıyı büyük bir korkuyla izler, duyduğu her sesi motorun arızasına yorar.
Yutma korkusu: Yutma fobisinde kişi yemek yerken, su içerken boğazına birşey kaçacağı ve boğulacağı düşüncesindedir. Kuruyemiş ve küçük taneli yiyecekler onun için çok korkutucudur. Ciddi sorunlardan biri de ileri derecede kilo kaybıdır.

•    Canlı canlı toprağa gömülme korkusu (tapofobi)
•    Ateş korkusu (pirofobi)
•    Giyecek korkusu (endofobi)
•    Yenilik korkusu (kainatetofobi)
•    Sivri cisim korkusu (amofobi)
•    Karanlık korkusu (kenofobi)
•    Dışkı korkusu ( koprofobi)
•    Yamaçtan iniş korkusu (orofobi)
•    Toplum içinde yüz kızarması korkusu (ertirofobi)
•    Beyaz sayfa korkusu (lökoselofobi)
•    Yabancı kokusu (xenofobi)
•    Tozi pislik korkusu (mizofobi)
•    Herşeyden korkma korkusu (pontofobi)
•    Korkudan korkma korkusu (fabofobi)
•    Cinsel ilişki korkusu
•    Eşcinsel olma korkusu
•    Aklını yitirme korkusu
•    Hastalık korkusu
•    ablütofobi: yıkanmaktan korkma
•    agirofobi: caddelerden ya da caddelerde karşıdan karşıya geçmekten korkma
•    agorafobi: açık yer ya da kalabalık korkusu
•    ailurofobi: kedilerden korkma
•    akluofobi: karanlıktan korkma
•    akrofobi: yüksek yerlerden korkma
•    akustikofobi: belirli seslerden kokrma
•    algofobi: acı çekmekten korkma
•    amatofobi: toz korkusu
•    amnezifobi: hafızasını kaybetmekten korkma
•    androfobi: adamlardan korkma
•    anemofobi: fırtına korkusu
•    antlofobi: sel korkusu
•    antropofobi: insanlardan korkma
•    apifobi: arılardan korkma
•    arakibutirofobi: yerfıstığı ezmesinin, yerken, damağa yapışmasından duyulan korku
•    araknofobi: örümceklerden korkma
•    aritmofobi: sayılardan korkma
•    asimetrifobi: simetrik olmayan şeylerden korkma
•    astenofobi: güçsüz olmaktan korkma
•    astrafobi: şimşek korkusu
•    ataksofobi: düzensizlikten korkma
•    atelofobi: mükemmel ol(a)mamaktan korkma
•    aviofobi: uçuş korkusu
•    ballistofobi: silahtan ya da mermilerden korkma
•    batofobi: derinlik korkusu, yüksek binaların yanından geçmekten korkma
•    batrakofobi: kurbağa, semender gibi çiftyaşayışlı (amfibyen) hayvanlardan korkma
•    belonefobi: iğnelerden korkma
•    bibliyofobi: kitaplardan korkma
•    bromidrosifobi: vücut kokusundan korkma
•    brontofobi: gökgürültüsünden korkma
•    dentofobi: dişçiden korkma
•    dermatopatofobi: deri hastalıklarından korkma
•    eisoptrofobi: aynalardan korkma
•    elektrofobi: elektrikten korkma
•    emetofobi: kusmaktan korkma
•    entomofobi: böceklerden korkma
•    epistaksiyofobi: burun kanamasından korkma
•    eritrofobi: yüz kızarmasından duyulan korku
•    erotofobi: cinsellik korkusu
•    farmakofobi: ilaçlardan korkma
•    fazmofobi: hayaletlerden korkma
•    febrifobi: yüksek ateşten korkma
•    filemafobi: öpmekten ya da öpüşmekten korkma
•    filofobi: sevmekten, aşık olmaktan korkma
•    fobofobi: korkmaktan korkma
•    fotofobi: ışıktan korkma
•    gametofobi: evlenmekten korkma
•    gefirofobi: köprülerden geçmekten korkma
•    gerontofobi: yaşlı insanlardan ya da yaşlanmaktan korkma
•    glossofobi: topluluk önünde konuşmaktan korkma
•    haptofobi: dokunulmaktan korkma
•    harpaksofobi: hırsızlardan ya da bir suçun kurbanı olmaktan korkma
•    helyofobi: güneş’ten korkma
•    hematofobi: kan korkusu
•    herpetofobi: sürüngenlerden korkma
•    hidrofobi: sudan, yüzmekten ya da boğulmaktan korkma
•    higrofobi: nemden ya da yağmurdan korkma
•    hipegiyafobi: sorumluluktan korkma
•    hipnofobi: uyumaktan korkma
•    hipofobi: atlardan korkma
•    homiklofobi: sisten korkma
•    homofobi: eşcinsellerden korkma
•    ihtiyofobi: balıklardan korkma
•    islamofobi: İslamdan ve müslümandan korkma
•    jinefobi: kadınlardan korkma
•    kakofobi: çirkinlikten, çirkin seylerden korkma
•    kakorafiyafobi: başarısız olma korkusu
•    kanserofobi: kanser olmaktan korkma
•    kardiyofobi: kalp hastalığından korkma
•    karnofobi: etten korkma
•    katagelofobi: dalga geçilmekten korkma
•    kemofobi: kimyasal maddelerden korkma
•    keymafobi: kıştan ve soğuktan korkma
•    kimofobi: dalgalardan korkma
•    kinofobi: köpeklerden korkma
•    klimakofobi: merdivenden düşmekten ya da merdivenlerden korkma
•    klostrofobi: kapalı yer korkusu
•    koprofobi: dışkı korkusu
•    koulrofobi: palyaçolardan korkma
•    kremnofobi: yüksek yamaçlardan ya da uçurumlardan korkma
•    kriyofobi:buzdan ya da donmaktan korkma
•    kronomentrofobi: saatlerden korkma
•    ksantofobi: sarı renkten korkma
•    ksenofobi: yabancılardan korkma
•    ksilofobi: tahta şeylerden ya da ormanlardan korkma
•    limnofobi: göllerden korkma
•    litikafobi: davalardan ve mahkemelerden korkma
•    logofobi: belirli kelimelerden korkma
•    lökofobi: beyaz renkten korkma
•    manyofobi: delirmekten korkma
•    mastigofobi: cezalandırılmaktan korkma
•    mekanofobi: makinelerden korkma
•    melanofobi: siyah renkten korkma
•    mikrobiyofobi: mikroplardan korkma
•    mizofobi: kirlilikten korkma
•    monofobi: yalnızlıktan korkma
•    musofobi: farelerden korkma
•    nekrofobi: cesetten korkma
•    nelofobi: camdan korkma
•    niktofobi: geceden korkma
•    nozokomefobi: hastanelerden korkma
•    nüdofobi: çıplaklıktan korkma
•    obesofobi: şişmanlamaktan korkma
•    ofidiyofobi: yılanlardan korkma
•    okofobi: taşıt araçlarından korkma
•    osmofobi: belirli kokulardan korkma
•    pantofobi: her şeyden korkma
•    papirofobi: kağıttan korkma
•    paraskavedekatriafobi: ayın onüçü ve cuma olan günden korkma
•    patofobi: hasta olmaktan korkma
•    pedofobi: çocuklardan korkma
•    peladofobi: kel insanlardan ya da kelleşmekten korkma
•    penyafobi: fakirlikten korkma
•    pirofobi: ateşten korkma
•    plakofobi: mezar taşlarından korkma
•    pogonofobi: sakaldan ya da sakallı kişilerden korkma
•    politikofobi: politikacılardan korkma
•    porfirofobi: mor renkten korkma
•    potamofobi: ırmaklardan ya da su akıntılarından korkma
•    potofobi: alkollü içeceklerden korkma
•    pteronofobi: kuş tüyünden korkma
•    pupafobi: kuklalardan korkma
•    radyofobi: radyasyondan, x ışınlarından korkma.
•    ranidafobi: kurbağalardan korkma
•    selenofobi: ay’dan korkma
•    siderofobi: yıldızlardan korkma
•    simetrofobi: simetriden korkma
•    skiofobi: gölgelerden korkma
•    sosyofobi: toplumdan, genel olarak insanlardan korkma
•    soteriofobi: başkalarına muhtaç olmaktan korkma
•    tafefobi: diri diri gömülmekten korkma
•    takofobi: yüksek hızdan korkma
•    talassofobi: deniz ya da okyanus korkusu
•    tanatofobi: ölümden korkma
•    teknofobi: teknolojiden korkma
•    teratofobi: gebe kadının, şekilsiz, çirkin bir çocuk doğurmaktan korkması
•    termofobi: ısıdan korkma
•    testofobi: testlerden ya da sınavlardan korkma
•    tokofobi: gebe kalmaktan ya da çocuk doğurmaktan korkma
•    otomofobi: ameliyat olmaktan korkma
•    toksifobi: zehir korkusu
•    topofobi: belirli yerlerden korkma
•    travmatofobi: yaralanmaktan korkma
•    trikinofobi: gıda zehirlenmesinden korkma
•    triskaidekafobi: 13 sayısından korkma
•    tripanofobi: aşı ya da iğne olmaktan korkma
•    trikopatofobi: saç hastalıklarından korkma
•    ürofobi: sidikten korkma
•    xenofobi: yabancılardan korkma
•    venereofobi: zührevi hastalıklardan korkma
•    venüstrafobi: güzel kadınlardan korkma
•    vermifobi: solucanlardan korkma
•    zelofobi: kıskançlıktan korkma
•    zoofobi: hayvanlardan korkma

Bütün özgül fobiler tek tek anlatılamayacak kadar çoktur. Hepsi ayrı ayrı tanımlanmıştır.

Fobi belirtileri
Korku yaratan obje, durum ya da aktivite ile karşılaşıldığında anksiyete belirtileri ortaya çıkar. Panik atakta görülen belirtilerin hemen hepsi fobik durumla karşılaşıldığında ortaya çıkabilir. Bu belirtilerden bazıları şunlardır:
•    Çarpıntı
•    Yüz kızarması
•    Titreme
•    Terleme
•    Bulanık görme
•    Nefes darlığı
•    Ağız kuruluğu
•    Yutkunma güçlüğü v.b.
Sosyal fobinin panik bozukluktan tek farkı belirtilerin belli durumlarda ortaya çıkmasıdır. Panik bozukluğu olan kişiler ne zaman panik atak geçireceklerini bilirler ve panik atak geçirmemek için fobik durumlardan kaçınırlar. Örneğin asansör korkusu olan kişiler asansöre bindiklerinde panik atak geçirebilirler ve bundan korunmak için üst katlara merdivenlerden çıkıp inmeyi tercih ederler bu şekilde panik atak gelmesini önlerler. Yine uçak korkusu olan kişiler uçağa binmek yerine başka vasıtaları kullanarak yolculuk etmeyi tercih ederler. Fobisi olan kişiler bu kaçınma davranışını kullanarak panik atak gelişmesini önlerler. Panik bozukluğu olan kişilerde fobilerden farklı olarak panik ataklarının ne zaman, nerede geleceği belli değildir ve atağın gelmesi genelde önlenemez.

Categories: Dökümanlar Tags:
  1. şimdilik yorum yok.
  1. şimdilik geri bağlantı yok
yorum yapabilmek için giriş yapmalısınız
mum